Ο Μάιος μας έφτασε εμπρός βήμα ταχύ να τον προϋπαντήσουμε παιδιά…. στο αρχαίο και νεότερο μεταλλευτικό Λαύριο. Ο μήνας Μάιος είναι ίσως ο καταλληλότερος μήνας να περιηγηθείτε και να γνωρίσετε με τους φίλους σας και την οικογένειά σας το πανέμορφο Λαύριο μόλις 40 λεπτά από την Αθήνα.

Οι μελετητές και λάτρεις του Λαυρίου Πέτρος Τζεφέρης, Ηρακλής Κατσαρός και Δημήτρης Μπίτζιος σας προτείνουν συνδυασμούς θέσεων περιήγησης για μία ή περισσότερες μονοήμερες εκδρομές.

Οι περιηγήσεις που προτείνονται, συνδυάζουν αφενός τη γνώση της μοναδικής ιστορικής σημασίας του αρχαίου μεταλλευτικού Λαυρίου στην ισχύ και στην αίγλη της Αθηναϊκής Δημοκρατίας καθώς και στην βιομηχανική ανάπτυξη της νεότερης Ελλάδας του 19ου – 20ου αι. και αφετέρου την απόλαυση του φυσικού τοπίου του Εθνικού Δρυμώνα του Σουνίου, ενώ μπορείτε στη συνέχεια να χαλαρώσετε στα ταβερνάκια – ουζερί στα πανέμορφα παραδοσιακά νεοκλασικά στέκια π.χ. πεζόδρομος και ψαραγορά ή και στο παλιό Λιμάνι απολαμβάνοντας την θέα στη θάλασσα. Επίσης θα μπορούσατε επίσης να κάνετε μία βόλτα στη πόλη του Λαυρίου για να θαυμάσετε τα καλοδιατηρημένα νεοκλασικά κτίρια του 19ου και αρχών του 20ου αι. όπως το παλαιό Δημαρχείο, το Ρολόι, το μηχανουργείο της Ελληνικής Εταιρείας, τη Γαλλική σκάλα φόρτωσης του μεταλλεύματος στο παλαιό Λιμάνι, το επιβλητικό κτίριο του 1ου Δημοτικού Σχολείου που κτίσθηκε το 1901, το άγαλμα του Σερπιέρη κ.α.

Οι θέσεις που προτείνουμε είναι πολυθεματικού ενδιαφέροντος και εύκολα προσβάσιμες με συμβατικό αυτοκίνητο. Εσείς μόνον θα επιλέξετε το συνδυασμό των θέσεων με βάση το διαθέσιμο χρόνο και τα ενδιαφέροντά σας. 

STOP 1: ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΘΟΡΙΚΟΥ. 

Φωτ.2 Το θέατρο Θορικού πιθανώς το αρχαιότερο θέατρο της αρχαίας Ελλάδας, με το ιδιόμορφο ελλειψοειδές σχήμα του, που κατασκευάστηκε σταδιακά από τα τέλη του 6ου αι. π.Χ. έως τον 4ο αι. π.Χ.
Φωτ. 3: Αρχαίο πλυντήριο εμπλουτισμού του μεταλλεύματος ανακατασκευασμένο, από τη Βελγική Αρχαιολογική Αποστολή.
Φωτ.4: Είσοδος (με νεότερες αναστηλώσεις) μιας αρχαίας μεταλλευτικής στοάς που χρονολογείται κατά τη Πρωτοελλαδική περίοδο δηλαδή περί το 2500 π.Χ. Δεν είναι επισκέψιμη.
Φωτ.5: “Βιομηχανικό χωριό”, ένας εντυπωσιακός αρχαίος οικισμός με οικήματα και μεταλλευτικά έργα που βρίσκεται, σε ευθεία απόσταση περίπου 250μ, δυτικά του θεάτρου του Θορικού και αποτελούσε το κέντρο του αρχαίου Δήμου του Θορικού.


Αρχαίο Θέατρο Θορικού (ΦΩΤΟ 2) πιθανώς το αρχαιότερο θέατρο της αρχαίας Ελλάδας, με το ιδιόμορφο ελλειψοειδές σχήμα του, χωρητικότητας 4.000 ατόμων, που κατασκευάστηκε σταδιακά από τα τέλη του 6ου αι. π.Χ. έως τον 4ο αι. π.Χ. Υπάρχει μία επεξηγηματική πινακίδα της αρχαιολογίας στο λιθόστρωτο δρομάκι που οδηγεί στο θέατρο. Δυτικά του θεάτρου μπορείτε να παρατηρήσετε ένα ανακατασκευασμένο, από τη Βελγική Αρχαιολογική Αποστολή, αρχαίο πλυντήριο εμπλουτισμού του μεταλλεύματος (ΦΩΤΟ 3) και να κατανοήσετε τον τρόπο λειτουργίας τους, ενώ λίγα μέτρα βορειότερα την είσοδο μιας αρχαίας μεταλλευτικής στοάς που χρονολογείται κατά τη Πρωτοελλαδική περίοδο δηλαδή περί το 2500 π.Χ. (ΦΩΤΟ 4).

Αν έχετε χρόνο μπορείτε να επισκεφθείτε με το αυτοκίνητό σας το λεγόμενο “Βιομηχανικό χωριό”, ένας εντυπωσιακής έκτασης αρχαίος οικισμός με οικήματα και μεταλλευτικά έργα (ΦΩΤΟ 5,6), που βρίσκεται, σε ευθεία απόσταση περίπου 250μ, δυτικά του θεάτρου του Θορικού και αποτελούσε το κέντρο του αρχαίου Δήμου του Θορικού.

Φωτ. 6: “Βιομηχανικό χωριό” δρόμος με ίχνη από άμαξες.

Διάρκεια επίσκεψης: 30’-40’ χωρίς την επίσκεψη στο “Βιομηχανικό χωριό”, που αν θελήσετε να το επισκεφθείτε θα πρέπει να υπολογίσετε άλλο τόσο χρόνο .

STOP 2: ΣΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΛΑΥΡΙΟΥ. 
Απόσταση από προηγούμενο STOP περίπου 1200μ.

Το κτιριακό βιομηχανικό συγκρότημα της πρώην Γαλλικής εταιρείας, αγοράσθηκε το 1992, μετά από πολλές και μακράς διάρκειας ενέργειες, από το Δημόσιο για να παραχωρηθεί στο Ε.Μ.Π. προκειμένου να δημιουργηθεί το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου (ΦΩΤΟ 7) με στόχους την διαφύλαξη και ανάδειξη της βιομηχανικής και τεχνολογικής κληρονομιάς, την προστασία του περιβάλλοντος και παράλληλα την επανάχρηση των χώρων προσελκύοντας εταιρείες υψηλών τεχνολογιών φιλικών στο περιβάλλον. Το Τ.Π.Π.Λ. είναι ανοιχτό σε επισκέψεις ενδιαφερομένων για μία ξενάγηση και εντυπωσιακή περιήγηση σε βιομηχανικά κτιριακά συγκροτήματα της μεταλλουργικής δραστηριότητας του 19ου και 20ου αι.

Φωτ 7: Το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, πρώην κτιριακό βιομηχανικό συγκρότημα της Γαλλικής εταιρείας, που αγοράσθηκε το 1992, από το Δημόσιο για να παραχωρηθεί στο Ε.Μ.Π.

Χρειάζεται να προηγηθεί συνεννόηση με το Τ.Π.Π.Λ. στο τηλέφωνο 22920-25316, 15 ημέρες πριν από την προγραμματιζόμενη επίσκεψη.  Διάρκεια επίσκεψης: περίπου 35’-40’.

Δείτε τα επόμενα προτεινόμενα stops εδώ.

 


STOP 3: ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Απόσταση από προηγούμενο STOP περίπου 800μ.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο βρίσκεται στην είσοδο της πόλης του Λαυρίου σε ένα ισόγειο κτίριο που εγκαινιάσθηκε το 1999 (ΦΩΤΟ 8). Τα αρχαιολογικά εκθέματα παρουσιάζονται κατά θεματική ενότητα και χρονολογική σειρά, καλύπτοντας την ανθρώπινη δραστηριότητα στη Λαυρεωτική την Παλαιολιθική τη Νεολιθική περίοδο τα Κλασικά χρόνια και μέχρι τον 6ον αι. μ.Χ.

 
Φωτ.9. Πλακοειδής Λιθάργυρος (PbO),
προϊόν μεταλλουργικής κατεργασίας από
τη κυπέλλωση του κράματος Pb-Ag.
Έκθεμα του Αρχαιολογικού Μουσείου.
 
Φωτ, 10: Σχεδιάγραμμα – χάρτης
στο Αρχαιολογικό Μουσείο
, με θέσεις αρχαιομεταλλευτικού
αι μεταλλουργικού ενδιαφέροντος.

Μία αίθουσα είναι αφιερωμένη στην αρχαία μεταλλευτική και μεταλλουργική δραστηριότητα, που εκτός από τα προϊόντα της μεταλλουργικής κατεργασίας (ΦΩΤΟ 9) και τα αντικείμενα χρήσης τους, εκτίθενται πολλές επιγραφές των “εργαστηρίων” σε μαρμάρινες στήλες με πολύ κατατοπιστικές επεξηγηματικές πινακίδες, όπου μπορεί ο επισκέπτης να εξοικειωθεί με την ορολογία των αρχαίων μεταλλευτών. Στη συνέχεια θαυμάζουμε πλήθος από αναθηματικά αγάλματα και ανάγλυφα (φωτ. 10) από τους αρχαίους δήμους της Λαυρεωτικής. Εποπτικοί χάρτες, σχεδιαγράμματα, αναπαραστάσεις (ΦΩΤΟ 11) αλλά και πίνακες βοηθούν να κατανοήσει ό ενδιαφερόμενος το αξιοθαύμαστο έργο που έγινε για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου του Λαυρίου.

 
Φωτ.11: Αναπαράσταση του τρόπου

λειτουργίας των πλυντηρίων εμπλουτισμού.

Αρχαιολογικό Μουσείο Λαυρίου.

 
Φωτ.12Εκθέματα στο Αρχαιολογικό Μουσείο

Λαυρίου, όπως αγγεία, εργαλεία, κοσμήματα

αλλά και κύπελλο κυπέλλωσης, από

το σπήλαιο Κίτσου.

 

 
Φωτ.13. Τριβείο στο προαύλιο χώρο του

Αρχαιολογικού Μουσείου του Λαυρίου.

Λίθινες πλάκες ηφαιστειακής σύστασης για

την άλεση του μεταλλεύματος  πριν αυτό

οδηγηθεί στα πλυντήρια εμπλουτισμού.

Σε άλλες αίθουσες υπάρχουν αρκετές προθήκες με ανασκαφικά ευρήματα με περίτεχνα και υψηλής αισθητικής αγγεία (ΦΩΤΟ 12), κοσμήματα αλλά και χρηστικά αντικείμενα, ενώ σε ιδιαίτερο χώρο παρουσιάζονται ανάγλυφες μαρμάρινες πλάκες από τη ζωφόρο του Ναού του Ποσειδώνα του Σουνίου. Στο δάπεδο του αίθριου παρουσιάζεται ένα πολύ όμορφο ψηφιδωτό (4ος -5ος αι. μ.Χ.) από την παλαιοχριστιανική Βασιλική του Λαυρίου. Έξω στο προαύλιο του Αρχαιολογικού Μουσείου μπορούμε να παρατηρήσουμε τριβεία (ΦΩΤΟ 13) για την άλεση του μεταλλεύματος πριν αυτό οδηγηθεί στα πλυντήρια εμπλουτισμού. Ωράριο: Τρίτη-Κυριακή 08.00 -15.00 Τηλέφωνο : 22920-22817. Διάρκεια επίσκεψής 20’-30’.


STOP 4: ΣΤΟ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΥΡΙΟΥ:

Λίγα μέτρα διαγωνίως απέναντι από το προηγούμενο STOP .

 
ΦΩΤΟ 14 : Το Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρίου στεγάζεται σε ένα μικρό αλλά όμορφο νεοκλασικό κτίριο του Συγκροτήματος Μεταλλοπλυσίου της “Ελληνικής Εταιρείας”.

 

 
ΦΩΤΟ 15: Ένα από τα εντυπωσιακά δείγματα του Μουσείου. Μεγάλος κρύσταλλος Γύψου (CaSO4) που ξεπερνάει και το 1μ. Ο γύψος σχηματίσθηκε, από την αντικατάσταση των μαρμάρων λόγω δράσης κατερχόμενων νερών πλούσιων σε θειικά άλατα (SO4-2)κατά την διάρκεια της αποσάθρωσης(weathering).

Το Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρίου στεγάζεται σε ένα μικρό αλλά όμορφο νεοκλασικό κτίριο (ΦΩΤΟ 14) του Συγκροτήματος Μεταλλοπλυσίου της “Ελληνικής Εταιρείας”. Ιδρύθηκε το 1986 από την Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής (Ε.ΜΕ.Λ.), η οποία επιτελεί σπουδαίο έργο στην περιοχή. Ήδη έχει προγραμματισθεί η μεταστέγασή του στο νεοκλασικό κτίριο του 1ου Δημοτικού σχολείου που κτίσθηκε το 1901-2.

Στις προθήκες του Μουσείου (ΦΩΤΟ 15) εκτίθενται 700 περίπου δείγματα από 115 είδη ορυκτών, σε κατηγορίες όπως θειούχα, θειικά, αυτοφυή στοιχεία, αλογόνα, ανθρακικά, οξείδια-υδροξείδια, αρσενικούχα, βαναδινούχα κ.α. Μερικά εκθέματα είναι σπάνια όπως ο Ανναβεργίτης, ο Σερπιερίτης, ο Σπαγκολίτης, ο Λαβεντουλανίτης κ.ά., ενώ άλλα είναι πολύ όμορφα λόγω εντυπωσιακών χρωματισμών όπως ο Μαλαχίτης, ο Αζουρίτης, ο Αδαμίτης, ο Σμισθονίτης κ.ά. Υπάρχουν ακόμα σπάνια δείγματα από τα πασίγνωστα “ορυκτά σκωρίας”, όπως ο Νιλίτης, ο Θορικοζίτης, ο Φιδλερίτης, ο Γεωργιαδεζίτης κ.α., που σχηματίσθηκαν κάτω από δευτερογενείς διαδικασίες σε μικροκοιλότητες των σκωριών κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, πρόκειται δηλαδή για πολύ πρόσφατες ορυκτογεννετικές διεργασίες (χρονική περίοδος περίπου 2500 χρόνων). Σημειώνουμε ότι τα ορυκτά του Λαυρίου είναι πολύ γνωστά παγκοσμίως και κοσμούν τις προθήκες πολλών Μουσείων του κόσμου.Ωράριο: Τετάρτη, Σάββατο & Κυριακή 10.00 – 12.00. Τηλέφωνα : 22920 – 26270, 27837 (μετά από συνεννόησή ενδεχόμενα και εκτός ωραρίου). Διάρκεια επίσκεψης: 20’-30’

STOP 5:  ΣΤΗ ΣΤΟΑ 3o ΧΛΜ. ΙΧΝΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ .

 
Φωτ. 16. Θέση “Στοά  3ο χλμ”. Επιφανειακές αλλά και υπόγειες μεταλλευτικές εργασίες της νεότερης μεταλλευτικής δραστηριότητας, με ίχνη αρχαίων εκμεταλλεύσεων.





Απόσταση από προηγούμενο STOP περίπου 3χλμ. Στη θέση αυτή, πολύ κοντά στο δρόμο Λαυρίου – Αγίου Κωνσταντίνου, μπορούμε να παρατηρήσουμε και να επισκεφθούμε εύκολα επιφανειακές αλλά και υπόγειες μεταλλευτικές εργασίες της νεότερης μεταλλευτικής δραστηριότητας (ΦΩΤΟ 16), με ίχνη αρχαίων εκμεταλλεύσεων. Πρόκειται για μεταλλοφόρο ζώνη κύρια της 1ης επαφής περί τα 300μ μήκος και 20-30μ πλάτος.

Δείτε τα επόμενα προτεινόμενα stops εδώ.

 



STOP 5: ΣΤΗ ΣΤΟΑ 3o ΧΛΜ. ΙΧΝΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ . (συνέχεια)

Αποτελείται κύρια από οξειδωμένο σιδηρούχο υλικό “gossan”, (ΦΩΤΟ 17) από λειμωνίτη και ανκερίτη και με τη συμμετοχή καλαμίνας (σμισθονίτης δηλαδή ανθρακικό ορυκτό του ψευδαργύρου).Σημειώνεται επίσης η παρουσία σιδηρομαγγανιούχων ορυκτών, μαγγανιούχων ενώσεων, πυριτικού ψευδαργύρου, μολύβδου, κ.α..


 
Φωτ. 17 ως 21. Υπόγειες μεταλλευτικές
εργασίες της νεότερης μεταλλευτικής
δραστηριότητας με ίχνη αρχαίων
εκμεταλλεύσεων.

Επίσης συμμετέχουν και τα σύνδρομα μη μεταλλικά ορυκτά σε όμορφους κρυστάλλους όπως ο ασβεστίτης (ΦΩΤΟ 18), ο χαλαζίας, ο φθορίτης, ο μαγνησιούχος ασβεστίτης και ο βαρύτης. Είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο που έχουν σωθεί και μπορούμε να παρατηρήσουμε τα ίχνη των καλεμιών των αρχαίων μεταλλωρύχων (ΦΩΤΟ 19) αλλά και να εκπλαγούμε από τις μικρές διαστάσεις των αρχαίων ερευνητικών στοών, συνειδητοποιώντας ακόμα μια φορά τις ιδιαίτερα σκληρές συνθήκες εργασίας που επικρατούσαν την αρχαία εποχή (ΦΩΤΟ 20,21).Διάρκεια επίσκεψης: 30’-40’

 
Φωτ. 22. Αγ. Κωνσταντίνος – Καμάριζα. Επιβλητικός μεταλλικός πύργος (γάβρια) με δύο ανελκυστήρες στο στόμιο του φρέατος Σερπιέρι Νο1, που διανοίχθηκε το 1880 από την Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου, στη θέση που υπήρχε ένα αρχαίο μεταλλευτικό φρέαρ της κλασικής περιόδου (5ος αι. π.Χ.).
 
Φωτ. 23: Αγ. Κωνσταντίνος – Καμάριζα. Ένα όμορφο λιθόκτιστο κτίριο του μηχανισμού κίνησης του μεταλλευτικού φρέατος που στεγάσθηκε το 2006, το Ορυκτολογικό & Μεταλλευτικό Μουσείο του Αγ. Κωνσταντίνου (Καμάριζας).
 
ΦΩΤΟ 24: Αγ. Κωνσταντίνος – Καμάριζα. Ορυκτολογικό Μουσείο όπου ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει μία μεγάλη ποικιλία μοναδικής ομορφιάς ορυκτών του Λαυρίου, αλλά και τα προϊόντα της μεταλλουργικής κατεργασίας. Τμήμα από πλάκα λιθαργύρου (PbO) κιτρινωπού χρώματος παραπροϊόν κυπέλλωσης της διαδικασίας για το διαχωρισμό του μολύβδου από τον άργυρο μετά από οξείδωση του μολύβδου.

STOP 6: ΣΤΗΝ ΚΑΜΑΡΙΖΑ – ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ. ΦΡΕΑΡ ΣΕΡΠΙΕΡΗ. ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ – ΣΤΟΑ “TO ΠΑΡΟΝ”

Μετά από 3χλμ. και ΒΔ από το προηγούμενο STOP, βρισκόμαστε στην καταπράσινη ορεινή κοινότητα του Αγ. Κωνσταντίνου γνωστή ως Καμάριζα το όνομα της οποίας πιθανώς προέρχεται από τις καμάρες των μεταλλευτικών στοών. Επισημαίνεται ότι η περιοχή αυτή αποτελούσε το κέντρο των μεταλλευτικών δραστηριοτήτων τόσο της κλασικής περιόδου όσο και της νεότερης μεταλλευτικής ιστορίας του Λαυρίου.

 
ΦΩΤΟ 25: Είσοδος του φυλάκιου της κεκλιμένης στοάς “Παρόν”, που υπέγραφαν οι μεταλλωρύχοι όταν έμπαιναν και έβγαιναν από τα υπόγεια.

Ο επισκέπτης θα διακρίνει έναν επιβλητικό μεταλλικό πύργο (γάβρια στην ορολογία των νεότερων μεταλλωρύχων) με δύο ανελκυστήρες στο στόμιο του φρέατος Σερπιέρι Νο1 (ΦΩΤΟ 22), που διανοίχθηκε το 1880, από την Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου, στη θέση που υπήρχε ένα αρχαίο μεταλλευτικό φρέαρ της κλασικής περιόδου (5ος αι. π.Χ.). Αποτελούσε το κεντρικό φρέαρ της νεότερης μεταλλευτικής δραστηριότητας βάθους 165μ. και παρέμεινε ενεργό μέχρι το 1973. Συνδέεται με 5 κύρια πατώματα με απόλυτα υψόμετρα 126, 95, 80, 50 και 5μ και στοές συνολικού μήκους 50 χιλιομέτρων. Επίσης σώζεται το μηχανοστάσιο-τροχαλοστάσιο του φρέατος, το μηχανουργείο, η γέφυρα μεταφοράς του μεταλλεύματος, όπως επίσης και τμήμα των σιδηροτροχιών του σιδηροδρόμου που περνούσε από κάτω από την γέφυρα για τη μεταφορά του μεταλλεύματος προς το εργοστάσιο της Γαλλικής εταιρείας στο Κυπριανό (Π. Τζεφέρης 2012).

 
Φωτ.26 Κεκλιμένη στοά “Παρόν” μήκους 450 μ., που διανοίχθηκε από την Γαλλική Μεταλλευτική Εταιρεία, κατά τις αρχές του 20ουαιώνα  και ήταν ενεργή μέχρι το 1973. Η στοά αυτή ήταν  η κύρια είσοδος των εργαζομένων  στις υπόγειες μεταλλευτικές στοές του μεταλλευτικού τομέα της Καμάριζας του σημαντικότερου μεταλλευτικού κέντρου της περιοχής.

Στο χώρο του όμορφου λιθόκτιστου κτιρίου του μηχανισμού κίνησης του μεταλλευτικού φρέατος (ΦΩΤΟ 23) στεγάσθηκε το 2006, το Ορυκτολογικό & Μεταλλευτικό Μουσείο του Αγ. Κωνσταντίνου (Καμάριζας), το οποίο είχε ιδρυθεί από το 1975 από τον σύλλογο “Εταιρεία Ορυκτοφίλων” του Αγίου Κωνσταντίνου. Στο Μουσείο σήμερα μπορεί ο επισκέπτης να θαυμάσει μία μεγάλη ποικιλία, μοναδικής ομορφιάς, ορυκτών του Λαυρίου, αλλά και τα προϊόντα της μεταλλουργικής κατεργασίας (ΦΩΤΟ 24), καθώς και μεταλλευτικά εργαλεία που χρησιμοποιούσαν κατά το 19ο και 20ο αιώνα. Επίσης δίνεται η ευκαιρία να ενημερωθεί ο ενδιαφερόμενος, από μία σειρά επεξηγηματικών πινακίδων καθώς και από φωτογραφίες, για την νεότερη μεταλλευτική και μεταλλουργική ιστορία του Λαυρίου, αλλά και για τη μεγάλη απεργία των μεταλλωρύχων τον Απρίλιο του 1896, όπως επίσης και για την αρχαία μεταλλευτική και μεταλλουργική δραστηριότητα κ.α.
Σε μικρή απόσταση από το μεταλλευτικό φρέαρ του Σερπιέρι μπορεί ο επισκέπτης να επισκεφθεί την είσοδο της κεκλιμένης στοάς “Παρόν” μήκους 450 μ. (ΦΩΤΟ 25,26). Διανοίχθηκε από την Γαλλική Μεταλλευτική Εταιρεία, κατά τις αρχές του 20ου αιώνα και ήταν ενεργή μέχρι το 1973. Η στοά αυτή ήταν η κύρια είσοδος των εργαζομένων στις υπόγειες μεταλλευτικές στοές του μεταλλευτικού τομέα της Καμάριζας του σημαντικότερου μεταλλευτικού κέντρου της περιοχής. Ωράριο: Τετάρτη-Σάββατο –Κυριακή 10.00 -13.00 Τηλέφωνα :22920 22564, 6939063309, 6974280446 (μετά από συνεννόησή ενδεχόμενα και εκτός ωραρίου). Διάρκεια επίσκεψης: 45΄- 50΄.

Δείτε τα επόμενα προτεινόμενα stops εδώ.

 


STOP 7: ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΕΓΚΟΙΛΟ “ ΧΑΟΣ”

Φωτ. 27: Το φυσικό έγκοιλο “Χάος”. Πρόκειται για καρστικό έγκοιλο, διαμέτρου 155μ. και βάθους 50μ μέσα στο “Ανώτερο Μάρμαρο”. Το φυσικό αυτό έγκοιλο, που σύμφωνα με τη γεωλογική ορολογία, ονομάζεται “δολίνη” είναι εγκατακρημνισιγενούς προέλευσης.

Σε απόσταση περίπου 1200μ. από το προηγούμενο STOP, νότια του Αγ. Κωνσταντίνου, στα ανατολικά της δασικής οδού Αγ. Κωνσταντίνου- Αγ. Τριάδας, αναπτύσσεται ένα πολύ εντυπωσιακό φυσικό έγκοιλο (ΦΩΤΟ 27). Όπως αναφέρεται στο αξιόλογο και παραστατικό έντυπο της Γεωδιαδρομής “Λαύριο και ευρύτερη περιοχή“ του ΙΓΜΕ (Ε. Θεοδοσίου κ.α. 2009), πρόκειται για ένα καρστικό έγκοιλο, διαμέτρου 155μ. και βάθους 50μ μέσα στο “Ανώτερο Μάρμαρο”. Το φυσικό αυτό έγκοιλο, που σύμφωνα με τη γεωλογική ορολογία, ονομάζεται “δολίνη” είναι εγκατακρημνισιγενούς προέλευσης. Δημιουργήθηκε κατά την Τεταρτογενή περίοδο, (η οποία άρχισε πριν από 1,6 εκατομμύρια χρόνια και διαρκεί μέχρι και σήμερα) λόγω πτώσης της οροφής ενός υπόγειου εγκοίλου, το οποίο είχε σχηματισθεί εξαιτίας της διαβρωτικής και διαλυτικής δράσης των μετεωρικών νερών που κυκλοφορούσαν στα ανθρακικά πετρώματα. Η πτώση της οροφής μπορεί να συνέβη είτε λόγω του βάρους της βραχομάζας είτε από τεκτονικά αίτια. Η περιοχή αυτή είναι ιδιαίτερου φυσικού κάλους με καθίσματα και τραπέζια και μπορείτε να συνδυάσετε την παρατήρηση του γεωλογικού αυτού φαινομένου με ένα γρήγορο πικ νικ. Διάρκεια επίσκεψης: 20΄.

STOP 8: ΣΤΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΠΛΥΝΤΗΡΙΩΝ “ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ” ΣΤΗΝ ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΗΣ ΣΟΥΡΙΖΑΣ (ΔΡΥΜΟΣ).

 

Φωτ. 28. Αρχαιολογικός χώρος Σούριζας –Δρυμού. Επίπεδο πλυντήριο εμπλουτισμού, δεξαμενή ομβρίων για τη τροφοδοσία νερού των πλυντηρίων εμπλουτισμού, τάφρος συλλογής ομβρίων και διάφορα οικήματα.

Απόσταση από προηγούμενο STOP περίπου 3,6χλμ.

Φωτ. 29 Αρχαιολογικός χώρος Σούριζας – Δρυμού. Δεξαμενή ομβρίων. Κονίαμα της εσωτερικής επιφάνειας των δεξαμενών ομβρίων.

Ο αρχαιολογικός χώρος της “Σούριζας –Δρυμού” και ο γειτονικός προς ΝΔ αρχαιολογικός χώρος “Ασκληπιακόν”υπήρξαν αντικείμενα πολύχρονης ανασκαφικής ερευνητικής προσπάθειας από το 1943, ενώ παράλληλα συνεχίζουν τα έργα ανάδειξης, αναστύλωσης και συντήρησης των “εργαστηρίων” δηλαδή των πλυντηρίων και δεξαμενών καθώς και των χώρων θραύσης κλπ. Το αρχαιολογικό έργο, που έχει επιτελεστεί, είναι αξιοθαύμαστο και όποιος το επισκέπτεται νοιώθει απέραντο θαυμασμό για την οργάνωση, τη δημιουργικότητα και την εφευρετικότητα των αρχαίων μεταλλευτών αλλά και για την εξαίρετη επιστημονική εργασία των αρχαιολόγων και άλλων εξειδικευμένων επιστημόνων, που συμμετείχαν στην όλη αυτή ανασκαφική προσπάθεια και την επιστημονική έρευνα. Υπάρχουν επεξηγηματικές πινακίδες της εφορίας αρχαιοτήτων πολύ κατατοπιστικές. Δυστυχώς ο αρχαιολογικός χώρος του “Ασκληπιακού” δεν είναι επισκέψιμος.

Φωτ. 30: Αγία Τριάδα.
Φωτ. 31: Αρχαίο φρέαρ κοντά στην Αγία Τριάδα

Μπορούμε να παρατηρήσουμε από κοντά, κατά μήκος της κοίτης της κοιλάδας της Σούριζας , τα πλυντήρια εμπλουτισμού, τις δεξαμενές ομβρίων για τη τροφοδοσία νερού των πλυντηρίων εμπλουτισμού και άλλα οικήματα. Κατανοούμε το τρόπο λειτουργίας των επίπεδων πλυντηρίων εμπλουτισμού του μεταλλεύματος. Φαίνονται τα κανάλια και οι λεκάνες καθίζησης (ΦΩΤΟ 28 ). Το νερό χρησίμευε για τον διαχωρισμό, λόγω μεγαλύτερης πυκνότητας των κόκκων αργυρομολυβδούχου μεταλλεύματος από τα ελαφρύτερα μεταλλικά και στείρα υλικά. Στη συνέχεια το νερό “καθάριζε” σταδιακά στις διαδοχικές λεκάνες καθίζησης μέχρι να ανακυκλωθεί. Ένα σημαντικό τεχνολογικό επίτευγμα των αρχαίων μεταλλευτών που θα πρέπει οπωσδήποτε να θαυμάσετε είναι τα έργα εσωτερικής αδιαβροχοποίησης των δεξαμενών ομβρίων. Εφάρμοζαν δύο επιστρώσεις κονιάματος αφού πρώτα χάραζαν στη λιθοδομή εγκοπές για καλύτερη πρόσφυση. Η πρώτη στρώση ήταν ένα ασβεστοκονίαμα πάχους 2-10εκμ. και η τελική πάχους λίγων χιλιοστών από ειδικό κονίαμα (ΦΩΤΟ 29), που περιείχε κυρίως οξείδιο του μολύβδου PbO, που προέρχονταν από τον λιθάργυρο, που παραγόταν από τη τήξη του μεταλλεύματος.

Επιστρέφοντας, μετά την επίσκεψή μας στη Σούριζα, κάνουμε μία στάση στην Αγία Τριάδα που βρίσκεται μέσα σε ένα πανέμορφο πευκόφυτο περιβάλλον όπου μπορούμε να ξεκουραστούμε (ΦΩΤΟ 30). Απέναντι από τη Αγία Τριάδα μπορούμε να παρατηρήσουμε ένα αρχαίο φρέαρ (ΦΩΤΟ 31). Οι αρχαίοι μεταλλευτές διάνοιγαν φρέατα με διατομή τετράγωνη ή παραλληλόγραμμη συνήθως 1,30μ.Χ1,90μ. ή λιγότερο συχνά 1,90μ.Χ2,00μ. και με βάθη συνήθως 25μ. έως 55μ. που μπορούσαν να φτάσουν τα 85μ. και με μέγιστο τα 120μ. Στόχος της διάνοιξης των φρεάτων ήταν η διασφάλιση του απαραίτητου αερισμού των υπόγειων εργασιών, η αναζήτηση σε βάθος των μεταλλοφόρων ετερογενών επαφών και η περιχάραξη του κοιτάσματος, όπως και η μεταφορά ή και η ανέλκυση του εξορυσσόμενου μεταλλεύματος.

Χρειάζεται να προηγηθεί συνεννόηση με το Αρχαιολογικό Μουσείο στο τηλέφωνο 22920-22817, αρκετές ημέρες πριν από την προγραμματιζόμενη επίσκεψη, ώστε να πάρετε μαζί σας τον φύλακα για να σας ανοίξει τον αρχαιολογικό χώρο. Διάρκεια επίσκεψης: 1 ώρα.

STOP 9: ΣΤΗΝ ΠΟΥΝΤΑΖΕΖΑ ΕΡΕΙΠΙΑ ΚΑΜΙΝΩΝ ΤΗΞΗΣ

Φωτ. 32. Στη περιοχή Πουνταζέζας – Πάνορμος. Ερείπια από καμίνους αναγωγικής τήξης του μεταλλεύματος για παραγωγή κράματος Pb-Ag. Η φωτογραφία (Κ. Κονοφάγος 1980) της εποχής των ανασκαφικών εργασιών.

Μετά από 5 χλμ. από το Λαύριο φθάνουμε στην παραλία της Πουνταζέζας (Πάνορμος) , όπου οι αρχαιολογικές ανασκαφές, κατά τη δεκαετία του ’70, της επιστημονικής ομάδας Κ. Κονοφάγου με την επίβλεψη της αρχαιολόγου Ο. Αποστολοπούλου έφεραν στο φως ερείπια από τις τοιχοποιίες που οριοθετούσαν εννέα διαδοχικά “δωμάτια“, που στο καθένα τους υπήρχε από μία κάμινο αναγωγικής τήξης παραγωγής κράματος Pb-Ag (ΦΩΤΟ 32). Παρατηρούνται εξαλλοιώσεις των μαρμάρων (ΦΩΤΟ 33) από την επίδραση, της υψηλής θερμότητας που εκλύονταν από την κάμινο που ακουμπούσε στην εσοχή της μαρμάρινης τοιχοποιίας.

 

Φωτ. 33: Στη περιοχή Πουνταζέζας – Πάνορμος. Παρατηρούνται εξαλλοιώσεις των μαρμάρων από την επίδραση, της υψηλής θερμότητας που εκλύονταν από την κάμινο που ακουμπούσε στην εσοχή της μαρμάρινης τοιχοποιίας.

Το STOP 9 θα μπορούσε να συνδυασθεί με μπάνιο στην παραλία της Πουνταζέζας, μία από τις ομορφότερες παραλίες της Αττικής.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Θα πρέπει εδώ να τονίσουμε ότι δεν εξαντλείται το Λαύριο με τις επισκέψεις που προτείναμε. Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον να επισκεφθείτε τα “ελικοειδή πλυντήρια” στο Δημολιάκι, τα ερείπια των καμίνων (τα καλύτερα σωζόμενα) και το κυκλικό ρείθρο “μπριγκετοποίησης” στη περιοχή Αρύ, τα αρχαία λατομεία μαρμάρου στην Αγριλέζα από τα οποία οικοδομήθηκε ο Ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο. Οι θέσεις αυτές, παρόλο το σημαντικό τους ενδιαφέρον, απέχουν αρκετά χιλιόμετρα και δεν μπορούν λόγω χρονικού περιορισμού να εναχθούν εύκολα στο κύριο κορμό της προτεινόμενης περιήγησης που προτείναμε, και για το λόγο αυτό απαιτούνται στοχευμένες διαδρομές.

Δείτε τα προηγούμενα stops εδώ

Δείτε την περιήγηση από την αρχή εδώ.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Δερμάτης, Γ,. 1994: Τοπίο και Μνημεία της Λαυρεωτικής. Θορικός – Λαύριο – Σούνιο. Έκδοση Δήμου Λαυρεωτικής.
Δερμάτης, Γ.,2003: Λαύρειο, το μαύρο φως. Η μεταλλευτική και μεταλλουργική βιομηχανία στο Λαύριο 1860-1917. Ελληνική και Ευρωπαϊκή διάσταση. Αθήνα, Έκδοση ΤΠΠΛ.
Θεοδοσίου, Ε., Τζανικιάν, Ζ.,2009: Λαύριο και ευρύτερη περιοχή. Γεωδιαδρομές. Στα πλαίσια έργου του ΙΓΜΕ με συνχρηματοδότηση της Ε.Ε. «Ανάπτυξη Γεοτόπων, Γεωπάρκων. Συμβολή στην Αειφόρο Ανάπτυξη». ΙΓΜΕ.
Κονοφάγος, Κ.Η.,1980: Το Αρχαίο Λαύριο και η Ελληνική Τεχνική Παραγωγής του Αργύρου. Εκδοτική Ελλάδος Α.Ε.
Μπίτζιος, Δ., 2017: Παρουσίαση, Εντυπώσεις από ένα οδοιπορικό στο αρχαίο και νεότερο Μεταλλευτικό Λαύριο. Γιατί πρέπει να επισκεφθείτε το Λαύριο.http://www.oryktosploutos.net/2017/08/blog-post_12.html#.WZAVzVGrTIU
Οικονομάκου, Μ., 1996: Αρχαία Λαυρεωτική. Η μακραίωνη ιστορία των πέντε Δήμων και ο ρόλος των μεταλλείων. Η Καθημερινή Επτά ημέρες αφιέρωμα, 6-7 Ιανουαρίου 1996. Επιμέλεια Ε. Τραίου.
Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου www.ltp.ntua.gr/
Τζεφέρης, Π., 2012: Ορυκτολογικό – Μεταλλευτικό Μουσείο Καμάριζας Λαυρίου.http://www.oryktosploutos.net/,.
Τσάιμου,Κ.Γ.,2015 : Λόγος και εικόνα η αρχαία μεταλλευτική και Μεταλλουργεία Αθήνα. Εκδόσεις Σταμούλη Α.Ε. Χορηγός Σ.Μ.Ε.